1. SIERPIEŃ 2021 - INFORMATOR CKE, FORMUŁA 2023

To 6 przykładowych tematów. Informator został opublikowany w sierpniu 2021 r.

Temat 1 - aluzja

„Żadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni.”

Rozważ, jaką rolę w literaturze pełni aluzja.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 2 - paraboliczność

Cytat/definicja ze Słownika gatunków literackich rozpoczyna się od słów:

„Parabola […] niesie w sobie uniwersalną, ponadczasową wykładnię praw moralnych, filozoficznych, religijnych, politycznych bądź innych…”

Dalej definicja wyjaśnia m.in. dwupoziomowość paraboli i konieczność odczytania sensu ukrytego.

Rozważ, jaką rolę pełni paraboliczność w kreacji świata przedstawionego w literaturze. Punktem wyjścia rozważań uczyń przywołaną definicję.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 3 - utopia i antyutopia

Między utopią a antyutopią.

Punktem wyjścia swoich rozważań o literackich obrazach budowania idealnego świata uczyń Małą Apokalipsę Tadeusza Konwickiego.

W pracy odwołaj się do:

• Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 4 - przestrzeń

Cytat z Wiosny Brunona Schulza zaczyna się:

„Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są ciepłe jeszcze groby…”

Rozważ, jakie znaczenie dla odczytania sensu dzieła literackiego ma wykreowana w nim przestrzeń. Punktem wyjścia do rozważań uczyń cytowany fragment opowiadania Wiosna Brunona Schulza.

W pracy odwołaj się do:

• znanych Ci fragmentów Procesu Franza Kafki,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 5 - heroizacja i deheroizacja

Heroizacja i deheroizacja bohatera literackiego.

Rozważ, jakie funkcje pełnią heroizacja i deheroizacja w kreacji bohatera literackiego.

W pracy odwołaj się do:

• Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 6 - autobiografizm

Długi fragment Edyty Dziewońskiej zaczyna się:

„Autobiografizmu czy reprezentowanej przez pisarza postawy autobiograficznej w literaturze nie należy rozpatrywać w kategoriach dokumentalnego…”

Autorka następnie określa autobiografizm jako konwencję zależną od kultury artystycznej i światopoglądu epoki.

Rozważ, jaką rolę odgrywa autobiografizm w kreacji świata w dziełach literackich różnych epok. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Edyty Dziewońskiej.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

2. 4 MARCA 2022 - ARKUSZ POKAZOWY CKE

Temat 7 - gry z historią

Gry z historią. Opowieść o przeszłości w dziełach literatury polskiej. Omów tematy, problemy, sposoby kreowania świata przedstawionego.

W pracy odwołaj się do:

• wybranej lektury obowiązkowej,
• utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

Temat 8 - tożsamość jednostki

Długi cytat Mirosława Babiarza i Pawła Garbuzika rozpoczyna się:

„Kształtowanie własnej tożsamości […] wiąże się z poczuciem odkrywania «ja» i własnego miejsca na świecie…”

Fragment dotyczy budowania tożsamości, wartości, ról społecznych i wpływu tych elementów na przyszłość jednostki.

Tożsamość jednostki. Rozważ, jaką rolę w fabule dzieła literackiego pełni kreacja bohatera literackiego. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Mirosława Babiarza oraz Pawła Garbuzika.

W pracy odwołaj się do:

• Hamleta Williama Szekspira,
• utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu. 

3. LISTOPAD 2022 - PRÓBNA MATURA OPERON

Temat 9 - historia jako tworzywo

Historia jako tworzywo literackie.

Rozważ sposoby i funkcje przetwarzania wydarzeń historycznych przez literaturę.

W pracy odwołaj się do:

• Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego,
• utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu. 

Temat 10 - intertekstualność

Dialog między tekstami. Rozważ, jaką funkcję mogą pełnić w dziele literackim nawiązania intertekstualne. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Anny Burzyńskiej oraz Michała Pawła Markowskiego.

W pracy odwołaj się do:

• wybranej lektury obowiązkowej,
• utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu. 

4. 15 GRUDNIA 2022 - TEST DIAGNOSTYCZNY CKE

Temat 11 — groteska

Rozważ, jak konwencja groteskowa wykorzystana w utworze wpływa na jego przesłanie.

W pracy odwołaj się do:

• Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza,
• utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

Temat 12 - konstrukcja czasu

Fragment Doroty Korwin-Piotrowskiej rozpoczyna się:

„Analiza czasu w utworach epickich najczęściej obejmuje napięcie między czasem narracji a czasem fabuły…”

Dalej autorka wskazuje m.in. następstwo zdarzeń, zmiany perspektywy i odniesienia historyczne.

Rozważ, jaką rolę w utworze literackim pełni konstrukcja czasu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Doroty Korwin-Piotrowskiej.

W pracy odwołaj się do:

• wybranej lektury obowiązkowej,
• utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

5. 17 MAJA 2023 - MATURA CKE, TERMIN GŁÓWNY

Temat 13 - realizm i fantastyka

Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim.

W pracy odwołaj się do:

• wybranej lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

Temat 14 - tradycja antyczna i biblijna

„Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła […], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja.”
— Maria Wichowa

Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii Wichowej.

W pracy odwołaj się do:

• Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego,
• innych utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

6. 16 CZERWCA 2023 - MATURA CKE, TERMIN DODATKOWY

Temat 15 - założenia programowe epoki

Rozważ, jak założenia programowe epoki wpływają na sposób kreowania świata przedstawionego w utworze literackim.

W pracy odwołaj się do:

• Lalki Bolesława Prusa,
• innych utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

Temat 16 - gatunek literacki

Fragment Doroty Korwin-Piotrowskiej rozpoczyna się:

„Zauważmy […], że gatunek jest […] jednostką semantyczną…”

Autorka wyjaśnia dalej, że rozpoznanie gatunku stanowi dla czytelnika swoistą instrukcję odbioru tekstu.

Rozważ, jakie znaczenie dla wymowy utworu literackiego ma gatunek literacki, w którym ten utwór został napisany. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Doroty Korwin-Piotrowskiej.

W pracy odwołaj się do:

• wybranej lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu. 

7. 21 LISTOPADA 2023 - PRÓBNA MATURA OPERON

Temat 17 - dialog z romantyzmem

Dialog z romantyzmem. Rozważ sposoby i funkcje nawiązania do tradycji romantycznej w utworach późniejszych epok.

W pracy odwołaj się do:

• Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa,
• utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

Temat 18 - funkcje literatury polskiej czasu zaborów

Fragment Confiteor Stanisława Przybyszewskiego rozpoczyna się:

„Sztuka zatem jest odtworzeniem życia duszy we wszystkich jej przejawach…”

Dalej Przybyszewski deklaruje autonomię sztuki oraz sprzeciw wobec podporządkowania jej celom moralnym, patriotycznym i społecznym.

Rozważ, jakie funkcje pełniła i jakie chciała pełnić literatura polska czasu zaborów. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Stanisława Przybyszewskiego.

W pracy odwołaj się do:

• wybranej lektury obowiązkowej,
• utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu. 

8. 11 GRUDNIA 2023 - ARKUSZ POKAZOWY CKE

Temat 19 - świat nadrealistyczny

Rozważ, jakie są sposoby i funkcje ukazywania świata nadrealistycznego w literaturze.

W pracy odwołaj się do:

• wybranej lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

Temat 20 - mitologizacja

Rozważ, w jaki sposób w utworach literackich dokonuje się i czemu służy mitologizacja świata przedstawionego.

W pracy odwołaj się do:

• Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego,
• innych utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

9. 20 MAJA 2024 - MATURA CKE, TERMIN GŁÓWNY

Temat 21 - synkretyzm

Synkretyzm w literaturze i jego rola w utworach literackich.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

Temat 22 - kreacja przestrzeni

Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze?

W pracy odwołaj się do:

• wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza,
• innych utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu. 

10. 14 CZERWCA 2024 - MATURA CKE, TERMIN DODATKOWY

Temat 23 - aluzja literacka

Aluzja literacka i jej rola w utworze literackim.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

Temat 24 - głos pokolenia

Głos pokolenia literackiego i różne sposoby wyrażania tego głosu w utworach literackich.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich z dwóch różnych epok,
• wybranego kontekstu.

11. 16 PAŹDZIERNIKA 2024 - ARKUSZ POKAZOWY CKE

Tu CKE powtórzyła dwa zagadnienia z grudnia 2023, ale w zmodyfikowanym modelu egzaminu.

Temat 25 - świat nadrealistyczny

Rozważ, jakie są sposoby i funkcje ukazywania świata nadrealistycznego w literaturze.

W pracy odwołaj się do:

• wybranej lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 26 - mitologizacja

Rozważ, w jaki sposób w utworach literackich dokonuje się i czemu służy mitologizacja świata przedstawionego.

W pracy odwołaj się do:

• wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

12. 19 LISTOPADA 2024 - PRÓBNA MATURA OPERON

Temat 27 - narracja

Rozważ, w jaki sposób narracja wpływa na kreację świata przedstawionego w utworach literackich.

W pracy odwołaj się do:

• wybranych opowiadań z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 28 - tragizm

„Tragizm w źródłach swoich, w pochodzeniu swem, jest zawsze konkretny, określony, jak życie samo.”
— Stanisław Brzozowski

Rozważ, w jaki sposób zmieniają się źródła tragizmu bohaterów utworów literackich na przestrzeni epok. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Stanisława Brzozowskiego.

W pracy odwołaj się do:

• wybranej lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu. 

13. 17 GRUDNIA 2024 - TEST DIAGNOSTYCZNY CKE

Temat 29 - konwencja symboliczna

Konwencja symboliczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 30 - komizm

„Tylko śmiech nie zna szacunku dla wszystkich tabu, […] tylko poczucie komizmu daje nam siłę zniesienia tragedii egzystencji.”
— Eugène Ionesco

Komizm w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim i funkcje komizmu w tworzeniu znaczeń tego utworu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Eugène’a Ionesco.

W pracy odwołaj się do:

• Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu. 

14. 21 MAJA 2025 - MATURA CKE, TERMIN GŁÓWNY

Temat 31 — relacje między tekstami

„Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając.”

Na podstawie: Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński.

Na czym mogą polegać relacje między tekstami i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.

W pracy odwołaj się do:

• Antygony w Nowym Jorku Janusza Głowackiego,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 32 - konwencja oniryczna

Konwencja oniryczna jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

I ten temat, jak już ustaliłyśmy po przeszukaniu całych Stu lat samotności, jak najbardziej pasuje do Márqueza.

15. 16 CZERWCA 2025 - MATURA CKE, TERMIN DODATKOWY

Temat 33 - realia historyczne

Realia historyczne w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim i ich funkcje w tworzeniu znaczeń tego utworu.

W pracy odwołaj się do:

• Kordiana Juliusza Słowackiego,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 34 - konflikt tragiczny

Cytat ze Słownika literatury polskiej XIX wieku rozpoczyna się:

„Starożytną tragedię Losu […] przeciwstawiano nowożytnej tragedii chrześcijańskiej…”

Dalej fragment przeciwstawia fatalistyczny model tragedii koncepcji człowieka posiadającego możliwość wyboru i decydowania o własnej godności moralnej.

W jaki sposób w literaturze przedstawiany jest konflikt tragiczny i jaką funkcję w danym utworze literackim pełni taki sposób ukazania tragizmu? Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu. 

16. 18 LISTOPADA 2025 - PRÓBNA MATURA OPERON

Temat 35 - grupa/pokolenie literackie

Rozważ, jak przynależność autora do grupy literackiej czy pokolenia literackiego wpływa na kreację świata przedstawionego i jakie funkcje ta przynależność pełni w tworzeniu znaczeń w utworach literackich.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 36 - filozofia

Poglądy filozoficzne w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim i ich funkcje w tworzeniu znaczeń tego utworu.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

17. 9 MARCA 2026 - II EDYCJA PRÓBNEJ MATURY OPERON

brak informacji

18. 20 MAJA 2026 - MATURA CKE, TERMIN GŁÓWNY

Temat 37 - groteska

„Tak łatwo i tak bardzo przyzwyczajamy się do tego, co stale słyszymy lub oglądamy, że nieraz dopiero groteskowe udziwnienie rzeczywistości otwiera nam oczy.”

Na podstawie: Stefan Garczyński, Anatomia komizmu.

Kreowanie świata przedstawionego za pomocą groteski i funkcja tego zabiegu w danym utworze literackim. Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.

W pracy odwołaj się do:

• Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 38 - demitologizacja

Demitologizacja jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu. 

19. 15 CZERWCA 2026 - MATURA CKE, TERMIN DODATKOWY

Temat 39 - konwencja nadrealistyczna

Konwencja nadrealistyczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej.

W pracy odwołaj się do:

• lektury obowiązkowej,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.

Temat 40 - zbiorowość jako bohater

Sposoby kreowania zbiorowości jako bohatera literackiego i funkcje takiej kreacji w tworzeniu znaczeń danego utworu.

W pracy odwołaj się do:

• Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza,
• innych utworów literackich,
• wybranego kontekstu.